SEBA Class 10 Sanskrit (সংস্কৃত) | Chapter 4 | PDF

चतुर्थः पाठः

गीतामृतबिन्दवः PDF in Assamese

गीतामृतबिन्दवः Sanskrit PDF in Assamese

এই পাঠটিত উদ্ধৃত কৰা শ্লোকসমূহ শ্রীমদভাগৱদ গীতাৰ অন্তৰ্গত। ইয়াত ভগৱান শ্রীকৃষ্ণই নিজৰ প্রিয় সখা আৰু পৰম ভক্ত অর্জুনক প্রদান কৰা উপদেশসমূহ প্রকৃততে সমগ্র মানৱজাতিৰ কল্যাণৰ অর্থে নিবেদিত হৈছে। পাঠটিত থকা শ্লোকসমূহৰ মূল কথা এনেধৰণৰ—যেতিয়াই ধর্মৰ গ্লানি হয় আৰু অধর্মৰ প্রার্দুভাৱ ঘটে, তেতিয়াই ভগৱান কৃষ্ণই পৃথিৱীত জন্ম গ্রহণ কৰে। দুষ্টক দমন কৰি সন্তক পালন কৰিবলৈ আৰু ধর্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ ভগৱানে যুগে যুগে নানা অৱতাৰ ধাৰণ কৰি আহিছে। ভগৱান কৃষ্ণই হৈছে পুৰাণ পুৰুষ, যি ভূত, ভৱিষ্যত আৰু বর্ত্তমান এই তিনিও কালৰ অতীত। তেওঁকে কেন্দ্র কৰি বিশ্বব্রহ্মাণ্ড ভ্রমিব লাগিছে। ভগৱান সমগ্র বিশ্বতে পৰিব্যাপ্ত হৈ আছে। জগতৰ সমস্ত পৰিঘটনা তেওঁৰ দ্বাৰাই নিয়গ্রিত। কিন্তু অহংকাৰত মত্ত মানুহে এই কথাবোৰ নুবুজি নিজকে কৰ্ত্তা (অর্থাৎ মই কৰিছোঁ) বুলি ভাৱে। আত্মা অমৰ। আত্মাই কেৱল জৰাগ্রস্ত শৰীৰ ত্যাগ কৰি নতুন দেহৰ আশ্রয় গ্রহণ কৰে। গুৰু আৰু শাস্ত্রৰ পৰা লাভ কৰা জ্ঞানেহে মানুহৰ আত্মাক তৃপ্তি দিয়ে, যাৰ ফলস্বৰূপে মানুহে সমদৃষ্টি লাভ কৰে। পাঠটিত আৰু কোৱা হৈছে যে আমাৰ চঞ্চল মনবোৰক নিৰন্তৰ অভ্যাসৰ যোগেদিহে নিয়ন্ত্রণ কৰিব পৰা যায়। কর্মতহে মানুহৰ অধিকাৰ আছে, ফলত অধিকাৰ নাই। সমাজত শ্ৰেষ্ঠ সকলে যি যি কর্ম আচৰণ কৰে, সর্বসাধাৰণ মানুহে তাকেহে

অনুসৰণ কৰে। অৱশেষত কোৱা হৈছে যে য’ত ভগৱান কৃষ্ণ আৰু অর্জুন উপস্থিত থাকে, তাত যশস্যা, বিজয়, উন্নতি আৰু শুদ্ধ নীতি নিতান্তই বিৰাজ কৰে।

The verses cited in the lesson are extracts from the श्रीमदभगवदगीता. The advices of the Lord Krishna to his dearest friend and devotee Arjuna are actually meant for the welfare of the whole human kind. The gist of the verses is-Whenever religion has decayed and opposite of religion has increased, the Lord Krishna has created Himself in different forms. To save the good, to destroy the wicked and to establish truth, the God takes birth through ages. Lord Krishna is the primordial deity who is beyond past, present and future. The universe revolves around Him. Lord Krishna is omnipresent. All the phenomena in the Nature world are controlled by Him. But the proudy one, not knowing all this, considers himself as the doer of all deeds. The soul is immortal. The birth and death are nothing but entering of the soul into a new body after leaving an emaciated one. The knowledge received from the teachers and scriptures only appease the soul, whereby one attains the perception of equality. The verses also convey that the fickle minds can be controlled only through constant practice (अभ्यास). Man has control only over actions, not over their results. The average people in the society perform only those actions that are done by their leaders. At last, it is said that wherever Lord Krishna and Arjuna are present, glory, victory, prosperity and true justice are bound to prevail.

त्वमादिदेव: पुरुषःपुराण-

     स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।

वेत्तासि वेद्यञ्च परञ्च धाम

     त्वया ततं विश्वमनन्तरूपा ।। 1 ।।

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत।

अभ्युस्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ।। 2 ।।

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्।

धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ।। 3 ।।

सर्माणामादिरन्तश्र्च मध्यं चैवाहमर्ज्जन।

अध्यात्मविद्या विद्यानां वाद: प्रवदतामहम् ।। 4 ।।

प्रकृते: क्रियमाणानि गुणै: कर्माणि सर्व्वश:।

अहंकारविमूढ़ात्मा कर्त्ताहमिति मन्यते ।। 5 ।।

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जन:।

स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्त्तते ।। 6 ।।

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय

नवानि गृह्नाति नरोऽपराणि।

तथा शरीराणि विहाय जोर्णा-

न्यन्यानि संयाति नवानि देही ।। 7 ।।

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।

मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गनैऽस्त्वकर्मणि ।। 8 ।।

ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रिय:।

युत्त्क इत्युच्यते योगी समलोष्ट्राश्मकाञ्चन: ।। 9 ।।

असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम्।

अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ।। 10 ।।

यत्र योगेश्वर: कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धर:।

तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ।। 11 ।।

শব্দাৰ্থ : (Word Meaning in Assamese) – Sanskrit Chapter 4 – Class 10

आदिदेव:আদি দেৱতা, সৰ্ব্বপ্ৰথম দেৱতা/primordial god.
भारतঅৰ্জ্জুনৰ আন এটা নাম/ one of the names of Arjuna.
सृजामिসৃষ্টি, প্ৰকাশ/ manifestation
अभ्युत्थानम्উত্থান/ rising
सम्भवामिজন্ম লাভ কৰোঁ/ take birth.
परित्राणायৰক্ষাৰ্থে, প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে/ to protect, to save.
असंशयम्সংশয় নাই, সংশয়হীন/ having no doubt.
आचरतिআচৰণ কৰা, সম্পন্ন কৰা/ doing, per forming.
श्रेष्ठ:মহান, শ্রেষ্ঠ/ the great.
इतरসর্বসাধাৰণ লোক/ common people.
प्रमाणं कुरुतेস্থিৰ কৰা, প্রমাণ কৰা/ to establish.
अनुवर्त्ततेঅনুসৰণ কৰা/ follow.
नवानिনতুন/ new.
कर्माणिকাম/ works.
फलेषुফলত/ at the result.
हेतुকাৰণ/ cause.
दुर्निग्रहम्শাসন বা দমন কৰিবললৈ জটিল/ difficult to restrain.
चलम्চঞ্চল, অস্থিৰ/ unsteady.
वैराग्येणবৈৰাগ্যৰ দ্বাৰা, জিতেন্দ্রিয়ৰ দ্বাৰা/ through dispassion.
पार्थঅর্জ্জুন/ Arjuna.
श्री:উন্নতি, সৌভাগ্য/ prosperity, fortune
विजय:বিজয়, সিদ্ধি/ victory.
भूति:ধন-সম্পদ, ঐশ্বৰ্য্য/ wealth, fortune.
ध्रुवा नीति:স্থিৰ নীতি, সত্য নীতি/ eternal law.
मतिर्ममমোৰ অনুভৱ, মোৰ মত/ my opinion or thought.

পাঠ্যভিক্তিক ব্যাকৰণ (Textual Grammar) – সংস্কৃত

गीतामृतबिन्दव:गीता एव अमृतम् = गीतामृतम् (कर्मधारय:) तस्य बिन्दव: (षष्ठी ततपुरुष:)।
विहायवि-√हा + ल्यप्।
सृजामि√सृज् + लट् मि।
सम्भवामिसम्-√भू + लट् मि।
आचरतिआ-√चर् + लट् ति।
अभ्युत्थानम्अभि +उत् + स्था ल्युट्।
अनुवर्त्तत्तेअनु-√वृत् + लट् ते।
धर्मसंस्थापनार्थायधर्मस्य संस्थापनम् = धर्मसंस्थापनम् (षष्ठी तत् पुरुष:) स एव अर्ध: (कर्मधारय:), तस्मै। तादर्थ्ये चतुर्थी।
वासांसिकर्मणि द्वितीया।
कर्मफलहेतु:कर्मणां फलं = कर्मफलम् (षष्ठी तत्पुरुष:,) तस्य हेतु: (षष्ठी ततपुरुष:)।
कर्मण्येवाधिकारस्तेकर्मणि + एव + अधिकार: + ते।
सङ्गोsस्त्वकर्मणिसङ्ग: + अस्तु + अकर्मणि।
वैराग्येणहेतौ तृतीया।
श्रेष्टस्तत्तदेवेतर:श्रेष्ठ: + तत् + तत् + एव + इतर:।
कर्मणिअधिकरणे सप्तमी।
परित्राणायतादर्थ्ये चतुर्थी।
विनाशायतादर्थ्ये चतुर्थी।
मन्यते√मन् + कर्मणि लट् ते।
कुरुते√कृ + लट् ते।
गृह्रति√ग्रह् + लट् ति।
संयातिसम्-√या + लट् ति।
उच्यते√वच् + कर्मणि + लट् ते।
कौन्तेय:कुन्त्या अपत्यं पुमान् (पुत्र: पौत्रो वा)।

অনুশীলনী (Exercise)गीतामृतबिन्दवः

1. প্ৰসঙ্গ-সঙ্গতি তলৰ শ্লোককেইটি ব্যাখ্যা কৰাঁ :

Explain with reference to the context the following verses:

(क) प्रकृतेः क्रियामाणानि गुणैः कर्माणि सर्व्वशः।

अहंकारविमूढ़ात्मा कर्त्ताहमिति मन्यने।।

(ख) वासांसि जीर्णानि यथा विहाय

नवानि गृहाति नरोऽपराणि।

तथा शरीराणि विहाय जौर्णा-

न्यन्यानि संयाति नवानि देही।।

(ग) त्वमादिदेव: पुरुष: पुराण-

स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।

वेत्तासि वेद्यञ्च परञ्च धाम

त्वया ततं विश्वमनन्तरूप।।

(घ) ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रिय:।

युत्त्क इत्युच्यते योगी समलोष्ट्राश्मकाञ्चन:।।

(ङ) कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।

मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि।।

2. তলৰ শব্দবোৰৰ সন্ধি ভাঙি দেখুওৱাঁ :

Disjoin the Sandhis in the following words :

विश्वमनन्तरूप, ग्लानिर्भवति, सृजाम्यहम्, श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो, इत्युच्यते, दुर्निग्रहम्, सर्गाणामादिरन्श्च, नीतिर्मतिर्मम।

3. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ সংস্কৃতত লিখাঁ :

Answer the following questions in Sanskrit :

(क) अस्माकं कुत्र अधिकार: अस्ति?

(ख) भगवान् श्रीकृष्ण: कदा सम्भवति?

(ग) अहंकारविमूढ़ात्मा मानव: कि मन्यते?

(घ) मन कीदृशम् अस्ति?

(ङ) मन: केन गृह्यते?

(च) लोका: किम् अनुवर्त्तन्ते?

(छ) क: आदिदेव:?

4. তলৰ দিয়াবোৰৰ ভাৱ সম্প্ৰসাৰণ কৰাঁ :

Elucidate the idea contained in the following :

(क) धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे?

(ख) प्रकृते: क्रियमाणानि गुणै: कर्माणि सर्व्वश:।

(ग) त्वमादिदेव: पुरुष: पुराण-

स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।

(घ) तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-

न्यन्यानि संयाति नवानि देही।।

5. তলৰ শব্দকেইটাৰ সংস্কৃত প্ৰতিশব্দ লিখাঁ :

Write the Sanskrit synonyms of the following :

शरीरम्, इतर:, परित्राणाय, श्री, मति:, नीति: भूति:, विजय:, नवानि।

6. তলৰ শব্দকেইটাৰ বাক্য ৰচনা কৰাঁ :

Frame sentences with the following words :

तथा, यथा, इति, च, यत्र, तदा, यदा, तत्र, मा।

7. তলৰ বাক্যবোৰ সংস্কৃতলৈ অনুবাদ কৰাঁ :

Translate into Sanskrit the following sentences :

(a) বিপদৰ বন্ধুৱেই প্ৰকৃত বন্ধু।

A friend in need is a friend indeed.

(b) জ্ঞানেই শক্তি।

Knowledge is power.

(c) স্বাস্থ্যই পৰম সম্পদ।

Health is wealth.

(d) জ্ঞানৰ সদৃশ পবিত্ৰ বস্তু নাই।

Nothing pure is there as knowledge.

(e) ইয়াকে কৈ সি গুছি গ’ল।

Having said this he went away.

8. তলৰ পৰিচ্ছেদটি পঢ়ি নিৰ্দ্দেশ অনুসাৰে সংস্কৃতত প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ লিখাঁ :

Read out the following passage and give the answers to the questions in Sanskrit as directed :

अस्ति उज्जयिन्याम् माधव: नाम विप्र:। एकदा तस्य भार्या स्वबालापत्यस्यरक्षार्थं तम् अवस्थाप्य स्नातुं गता। अथ ब्राह्मण: राज्ञा श्राध्दार्थं निमन्त्रित:। ब्राह्ण: सहजदारिद्यात् अचिन्तयत्-यदि सत्वरं न गच्छामि तदा अन्य: कश्चितश्राद्धार्थं वृत: भवेत्। यत:-

‘‘आदानस्य प्रदानस्य कर्त्तव्यस्य च कर्मण:।

क्षिप्रमक्रियमाणस्य काल: पिबति तद्रसम्।।’’

(क) माधव: कुत्र वसति स्म?

(ख) माधव: केन श्राद्धार्थं निमन्त्रित:?

(ग) अक्रियमाणस्य कर्त्तव्यस्य रसं क: पिबति?

(घ) ब्राह्मण: किमचिन्तयत्?

(ङ) ब्राह्मणस्य नाम किम् आसीत्?

টোকা (Sanskrit Notes in Assamese) – गीतामृतबिन्दवः

(क) श्रीमदभगवदगीता : মহাভাৰতৰ ভীষ্মপর্বৰ অংশবিশেষ হৈছে श्रीमदभगवदगीता বা চমুকৈ गीता। আমাৰ প্রাচীন ধর্মগ্রন্থসমূহৰ ভিতৰত এই শাস্ত্র অতি উৎকৃষ্ট আৰু পবিত্র ৰত্নৰ দৰে যুগ যুগ ধৰি জিলিকি আছে। অকল সংস্কৃত সাহিত্যতেই নহয়, পৃথিৱীৰ সকলো সাহিত্যৰ ভিতৰতে গীতাৰ দৰে সহজ-সৰল ধর্মগ্রন্থ বিৰল। এই গ্রন্থই আমাৰ শৰীৰৰ অনিত্যতা আত্মাৰ নিত্যতা আৰু বিশ্বব্রহ্মাণ্ডৰ প্রকৃতস্বৰূপ ইত্যাদি গভীৰ তত্ত্বসমূহ স্পষ্ট ভাষাত ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াত ভক্তি আৰু জ্ঞানৰ সুসমন্বয় প্রতিষ্ঠা কৰি মানুহৰ বাবে শাস্ত্রসন্মত কর্মসমূহ নিৰূপণ কৰা হৈছে। গীতা চিৰকাললৈ মানুহৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণাৰ মহৎ উৎস হৈ থাকিব। সমগ্র বিশ্বই গীতাৰ শ্রেষ্ঠত্ব স্বীকাৰ কৰিছে আৰু কেৱল ভাৰতীয় ভাষাসমূহলৈকে নহয়, পৃথিৱীৰ সকলো প্রধান ভাষালৈ এই শাস্ত্র অনূদিত হৈ গৈছে। গীতাত মুঠতে ওঠৰটা অধ্যায় আছে আৰু প্রতিটো অধ্যায়কে ‘যোগ’ বুলি জনা যায়, যেনে विषादयोग: , सांख्ययोग: ইত্যাদি। श्रीमदभगवदगीता : श्रीमदभगवदगीता or गीता is a part of the भीष्मपर्व of the Mahabharata. It is one of the most brilliant and pure gem of our ancient sacred books. It would be very difficult to find a simpler religious work in sanskrit or even in all literature of the world than गीता. The work explains to us in clear terms the deep and sacred science of the self (आत्मा.) human body and the universe around us. It establishes a logical harmoney between devotion (भक्ति) and spiritual

knowledge (ज्ञान) and ultimately between these two and the duties of day to day life of man as prescribed by Shastras. The work will remain a great source of inspiration to man for all times to come. It has been appraised all over the world and has been translated not only into Indian languages, but also into all the major languages of the world. The work has eighteen chapters, each of them beings known as योग, e.g. विषादयोग:, सांख्ययोग: etc.

(ख) শ্ৰীমদভগৱদগীতাক প্ৰশংসা কৰি লিখা দুটা শ্লোক হৈছে :

Two verses written in praise of श्रीमदभगवदगीता :

(क) सर्वापनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दन:।

पार्थो वत्स: सुधीर्भोत्त्का दुग्धं गीतामृतं महत्।। (गीतामाहात्म्यम्)

(ख) एकं शास्त्रं देवकीपुत्र-गीतमेको देवो देवकीपुत्र एव।

एको मन्त्रस्तस्य नामानि यानि, कर्माप्येकं तस्य देवस्य सेवा।।

(महाभारतम्)?

(ग) প্ৰসঙ্গ—পাঠত উল্লিখিত শ্লোকসমূহ হৈছে শ্ৰীমদ্ভগৱদ্্গীতাৰ ১১/৩৮, ৪/৭, ৪/৮, ১০/৩২, ৩/২৭, ৩/২১, ২/২২, ২/8৭, ৬/৮, ৬/৩৫, ১৮/৭৮ সংখ্যক শ্লোক। References: The verses quoted in the lesson refer to verse Nos. 11/38, 4/7, 4/8, 10/32, 3/27, 3\21, 2/22, 2/47, 6/8,6/35, 18/78 in the श्रीमदभगवदगीता.

Leave a Reply

Your email address will not be published.